Blogabriel

Moïse de Khorène est le premier historien arménien de l’Arménie qui nous soit connu.

On sait peu de chose de lui. Moïse est originaire de Khoren, il est donc Khorenatsi et son vrai nom est Movses Khorenatsi. La période à laquelle il vécut reste encore indéterminée. Pour certains historiens, il vécut au IXe siècle, d’autres le situe au VIe siècle, ou encore au Ve siècle. C’est cette dernière hypothèse qui est la plus rationnelle.

Il écrivit une « Histoire de l’Arménie » sur commande du prince Sahak II Bagratouni, vers le Ve ou le VIe siècle.

Comment écrire “Movses Xorenac’i - Histoire de l’Arménie” ?

• En arménien classique (majuscules) : ՄՈՎՍԷՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ - ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
• En arménien classique : Մովսես Խորենացի - Հայոց պատմութիւն
• En arménien moderne : Մովսես Խորենացի - Հայոց պատմություն
• En translittéré (HMB) : Movses Xorenac’i - Hayoc’ patmowt’iwn
• En russe : Моисей Хоренский - История Армении

Voici quelques ressources utiles :

1. La notice publiée par l’ACAM (Association Culturelle Arménienne de Marne-la-Vallée).
2. Le texte en arménien classique (projet TITUS de l’Université de Frankfurt am Main).
3. Le texte traduit en russe.
4. Le texte traduit en français par Victor Langlois (site de Philippe Remacle).
5. Le livre numérisé, première traduction française de Victor Langlois. (téléchargeable en pdf, 25.7 mo)
6. Et la belle traduction française qui nous a été donnée par Annie et Jean-Pierre Mahé, coll. L’aube des Peuples, Gallimard 1993.

Les réseaux sociaux sont l’une des grandes réussites du web 2.0. Le site de partage de photographies Flickr est l’un de ces réseaux qui est particulièrement réussi. Comme je suis à la recherche de bonnes photographies de témoignages épigraphiques de langue arménienne, je ne pouvais pas me contenter de mes seules photos. J’ai donc créer un groupe Flickr consacré à l’épigraphie arménienne.

En à peine 5 semaines, ce sont déjà plus de 100 photographies qui ont été publiées dans ce groupe. Quant aux membres du groupe, ils sont plus de 10. Si vous avez d’autres clichés, je vous invite à prendre part à cette expérience de partage. Vous pouvez aussi commenter certaines photos.

Ainsi, le web 2.0 contribue à la constitution d’un fonds documentaire épigraphique … où chacun peut prendre sa part.

La cathédrale saint Martin de la ville de Lucques en Toscane (Italie) a été construite au 6e siècle. Du 11e au 13e siècle, elle est reconstruite. Au 14e, c’est l’intérieur qui est refait. L’ensemble est superbe et mérite la visite.

On peut y découvrir ce détail intéressant, une inscription en onciales arméniennes. En voici la lecture.

զՅակոբ Կարցին յիշեցէք

Ce qui s’analyse ainsi :

զ- [prép+acc] Յակոբ [prénom, Acc.sg] Կարցի-ն [nom, Gén.pl + art.] յիշեցէք [verbe յիշեմ se souvenir, impér. 2e pl.].

et se traduit par : “souvenez-vous de Hakob de Kars”. Qui était ce personnage ? De quand date l’inscription ? Pour l’instant, je n’ai pas de réponse. Merci à Agnès pour son aide épigraphique.

Kars est une ville située en Turquie. Au 10e siècle, Kars et sa région étaient un royaume arménien sous la domination de la dynastie des Bagratides.

Parmi les nombreuses façons d’accéder à des textes écrits en arménien ancien, l’épigraphie est une voie qui mérite d’être empruntée avec un appareil de photos en poche … C’est que j’ai fait lors de mon voyage en Arménie, en novembre dernier. En rentrant, j’ai trié les clichés et je viens de créer un groupe dans Flickr pour les mettre à disposition.

Ce groupe Epigraphie armenienne - Armenian epigraphy vous attend. Bonne visite et si vous voulez participer, devenez-en membre.

Sur un mur du monastère de Geghard, vous pouvez voir cette inscription écrite en onciale. Elle a été légèrement rognée à droite et à gauche.

Ligne 1 – (Ե)ՍՄԱՄԱՔԱՆՍԵՏՈՒ:Խ՛:
Ligne 2 – (Ի)ՍԲՈՒԽՏՍԵՒՍՊԱՍԱՒՈ(Ր)
Ligne 3 – ԽՈՍՏԱՑԱՒՏԱՐԻՆ:Բ:ԱՒ(Ր)

Ce texte peut se réécrire :

Ligne 1 – Ես Մամաքանս ետու :խ՛:
Ligne 2 – ի ս(ուր)բ ուխտս եւ սպասաւոոր
Ligne 3 – խոստացաւ տարին :բ: աւոր

Analyse :

Ligne 1 – Ես [pr. pers, 1PS, moi] Մամաքան+ս [nom propre + article] ետու [v. donner, aor. 1PS] :խ՛: [nb 40]
Ligne 2 – ի [prép.] ս(ուր)բ [adj. abrév. avec badiv, saint] ուխտ+ս [subs. congrégation + article] եւ [conj. et] սպասաւոր [subs. serviteur]
Ligne 3 – խոստացաւ [v. promettre, aor. 1PS] տարին [տարի, subs. an, տարին par an] :բ: [nb 2] աւոր [subs. jour]

Traduction :

Moi, Mamakan, j’ai donné 40
à cette sainte congrégation et le serviteur
a promis par an 2 jours

Notes

Le monastère de la Sainte Lance de Geghard est situé dans la région du Kotayk en Arménie. Il est fondé au VIIe ou VIIIe siècle, peut-être avant. Après sa destruction pendant la période de l’invasion arabe, il est reconstruit au XIIIe siècle. En arménien ancien գեղարդն (gueghardn) signifie “lance”.

Pour l’état de l’inscription, on remarque qu’elle a été nettoyée et qu’à gauche et à droite, elle a été rognée. C’est pour cette raison que la proposition de lecture de cette inscription comporte des lettres supplémentaires mises entre parenthèses en tête des lignes 1 et 2 ainsi qu’à la fin des lignes 2 et 3.

Si on observe les 4 extrémités de la croix, on constate des petits trous de la forme de clous à section carré. Le trou du haut a même laissé une trace, peut-être de rouille, dans la pierre. Y avait-il une autre croix fixée par 4 clous ? Ou bien, y avait-il simplement 4 clous à tête pour ornement ?

A la 2e ligne, l’adjectif սուրբ (sourp) est écrit sous sa forme abbréviée սբ (sp) surmontée d’un badiv.

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜ Է:

1 - Սաղմոս ՛ի դաւիթ. զոր ասաց տ(եառ)ն վասն բանին քուսեայ որդւոյ յիմենայ. Է։

2 - Տ(է)ր ա(ստուա)ծ իմ ՛ի քեզ յուսացայ եւ փրկեա́ զիս, յա(մենայ)ն հալածչաց իմոց ապրեցո́ զիս։

3 - Գուցէ երբէք յափշտակիցէ ո(ր)պ(էս) առե́ւծ զանձն իմ, ո́չ ոք իցէ որ փրկիցէ, եւ ո́չ այն որ ապրեցուցանէ։

4 - Տ(է)ր ա(ստուա)ծ իմ թէ արարից զայս, թէ իցեն անօրէնու(թ)ի(ւն)ք ՛ի ձեռս իմ։

5 - Թէ հատուցի́ երբէք այնոցիկ ոյք հատուցին ինձ չար. անկա́յց եւ ես ՛ի թշնամեաց իմոց ընդունայն։

6 - Հալածեսցէ́ ապա թշնամին զանձն իմ. հասցէ́ կոխեսցէ յերկիր զկեանս իմ, եւ զփառս իմ ՛ի հո́ղ բնակեցուսցէ։

7 - Արի́ տ(է)ր բարկու(թեամ)բ քով, եւ բա́րձր լեր ՛ի սպառել թշնամեաց իմոց։ Զարթի́ր տ(է)ր ա(ստուա)ծ իմ ՛ի հրամանս քո զոր պատուիրեցեր,

8 - եւ ժողովք ժողովրդոց շո́ւրջ եղիցին զքեւ։ Վ(ա)ս(ն) այսորիկ ՛ի բարձունս դա́րձ տ(է)ր.

9 - եւ տ(է)ր դատի զժողովուրդս իւր։ Դա́տ արա ինձ տ(է)ր ըստ արդարութե(ան) իմում. ըստ անբծու(թ)ե(ան) իմում որ յիս։

10 - Կատարեսցի́ն չարիք ՛ի վ(ե)ր(այ) մեղաւորաց, եւ յաջողեսցե́ս դու արդարոյն։ Որ քննէ զսիրտս եւ զերիկամունս ա(ստուա)ծ արդար. յիրաւի́ է

11 - օգնու(թ)ի(ւն) ինձ յա(ստուծո)յ՝ որ ապրեցուցանէ զայնոսիկ, որ ուղիղ են սրտիւք։

12 - Ա(ստուա)ծ դատաւոր արդա́ր հզօր եւ երկայնամիտ. որ ո́չ ածէ զբարկու(թ)ի(ւն) իւր զօրհանապազ։

13 - Ապա թէ ո́չ դառնայք առ նա՝ զսուր իւր սրեալ է՝ եւ զաղեղն իւր լարեալ.

14 - ՛ի նմա է պատրաստեալ զանօթս մահու, եւ զնետս իւր այրեցելո́վք է գործեալ։

15 - Ահաւասիկ երկնեաց զանօրէնու(թ)ի(ւն), յղացաւ զցա́ւս եւ ծնաւ զանօրէնութի(ւն)։

16 - Գուբն՝ զոր փորեաց եւ պեղեաց, ՛ի նո́յն անկցի ՛ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։

17 - Դարձցին ցաւք ՛ի գլուխ ն(ո)ր(ա). ՛ի վ(ե)ր(այ) գագաթա́ն ն(ո)ր(ա) անօրէնու(թ)ի(ւն)ք իւր իջցեն։

18 - Խոստովան եղէց տ(եառ)ն ըս(տ) արդարու(թ)ե(ան) ն(ո)ր(ա), սաղմոս ասացից անուան տ(եառ)ն բարձրելոյ։

Տունք. ՜ժէ։

Septante

1 - Ψαλμὸς τῷ Δαυιδ, ὃν ᾖσεν τῷ κυρίῳ
ὑπὲρ τῶν λόγων Χουσι υἱοῦ Ιεμενι.

2 - Κύριε ὁ ϑεός μου, ἐπὶ σοὶ ἤλπισα·
σῶσόν με ἐκ πάντων τῶν διωκόντων με καὶ ϱῦσαί με,

3 - μήποτε ἁρπάσῃ ὡς λέων τὴν ψυχήν μου
μὴ ὄντος λυτρουμένου μηδὲ σῴζοντος.

4 - κύριε ὁ ϑεός μου, εἰ ἐποίησα τοῦτο,
εἰ ἔστιν ἀδικία ἐν χερσίν μου,

5 - εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς ἀνταποδιδοῦσίν μοι κακά,
ἀποπέσοιν ἄρα ἀπὸ τῶν ἐχϑρῶν μου κενός,

6 - καταδιώξαι ἄρα ὁ ἐχϑρὸς τὴν ψυχήν μου καὶ καταλάβοι
καὶ καταπατήσαι εἰς γῆν τὴν ζωήν μου
καὶ τὴν δόξαν μου εἰς χοῦν κατασκηνώσαι.
διάψαλμα.

7 - ἀνάστηϑι, κύριε, ἐν ὀργῇ σου,
ὑψώϑητι ἐν τοῖς πέρασι τῶν ἐχϑρῶν μου·
ἐξεγέρϑητι, κύριε ὁ ϑεός μου, ἐν προστάγματι, ᾧ ἐνετείλω,

8 - καὶ συναγωγὴ λαῶν κυκλώσει σε,
καὶ ὑπὲρ ταύτης εἰς ὕψος ἐπίστρεψον.

9 - κύριος κρινεῖ λαούς·
κρῖνόν με, κύριε, κατὰ τὴν δικαιοσύνην μου
καὶ κατὰ τὴν ἀκακίαν μου ἐπ’ ἐμοί.

10 - συντελεσϑήτω δὴ πονηρία ἁμαρτωλῶν,
καὶ κατευϑυνεῖς δίκαιον·
ἐτάζων καρδίας καὶ νεϕροὺς ὁ ϑεός.

11 - δικαία ἡ βοήϑειά μου παρὰ τοῦ ϑεοῦ
τοῦ σῴζοντος τοὺς εὐϑεῖς τῇ καρδίᾳ.

12 - ὁ ϑεὸς κριτὴς δίκαιος καὶ ἰσχυρὸς καὶ μακρόϑυμος
μὴ ὀργὴν ἐπάγων καϑ’ ἑκάστην ἡμέραν.

13 - ἐὰν μὴ ἐπιστραϕῆτε, τὴν ϱομϕαίαν αὐτοῦ στιλβώσει·
τὸ τόξον αὐτοῦ ἐνέτεινεν καὶ ἡτοίμασεν αὐτὸ

14 - καὶ ἐν αὐτῷ ἡτοίμασεν σκεύη ϑανάτου,
τὰ βέλη αὐτοῦ τοῖς καιομένοις ἐξειργάσατο.

15 - ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν,
συνέλαβεν πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν·

16 - λάκκον ὤρυξεν καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν
καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόϑρον, ὃν εἰργάσατο·

17 - ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεϕαλὴν αὐτοῦ,
καὶ ἐπὶ κορυϕὴν αὐτοῦ ἡ ἀδικία αὐτοῦ καταβήσεται.

18 - ἐξομολογήσομαι κυρίῳ κατὰ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ
καὶ ψαλῶ τῷ ὀνόματι κυρίου τοῦ ὑψίστου.

Vulgate

1 - psalmus David quem cantavit Domino pro verbis Chusi filii Iemini

2 - Domine Deus meus in te speravi salvum me fac ex omnibus persequentibus me et libera me

3 - nequando rapiat ut leo animam meam dum non est qui redimat neque qui salvum faciat

4 - Domine Deus meus si feci istud si est iniquitas in manibus meis

5 - si reddidi retribuentibus mihi mala decidam merito ab inimicis meis inanis

6 - persequatur inimicus animam meam et conprehendat et conculcet in terra vitam meam et gloriam meam in pulverem deducat diapsalma

7 - exsurge Domine in ira tua exaltare in finibus inimicorum meorum et exsurge Domine Deus meus in praecepto quod mandasti

8 - et synagoga populorum circumdabit te et propter hanc in altum regredere

9 - Dominus iudicat populos iudica me Domine secundum iustitiam meam et secundum innocentiam meam super me

10 - consummetur nequitia peccatorum et diriges iustum et scrutans corda et renes Deus

11 - iustum adiutorium meum a Deo qui salvos facit rectos corde

12 - Deus iudex iustus et fortis et patiens numquid irascitur per singulos dies

13 - nisi conversi fueritis gladium suum vibrabit arcum suum tetendit et paravit illum

14 - et in eo paravit vasa mortis sagittas suas ardentibus effecit

15 - ecce parturiit iniustitiam et concepit dolorem et peperit iniquitatem

16 - lacum aperuit et effodit eum et incidet in foveam quam fecit

17 - convertetur dolor eius in caput eius et in verticem ipsius iniquitas eius descendet

18 - confitebor Domino secundum iustitiam eius et psallam nomini Domini altissimi

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜ Զ:

1 - ՛Ի կատարած ընդ օրհնութի(ւն)ս վասն ութերորդաց։ Սաղմոս ՛ի դաւիթ. Զ.

2 - Տ(է)ր՝ մի́ սրտմտու(թեամ)բ քով յանդիմաներ զիս, եւ մի́ բարկութ(եամ)բ քով խրատեր զիս։

3 - Ողորմեա́ ինձ տ(է)ր զի հիւա́նդ եմ ես. բժշկեա́ զանձն իմ, զի խռովեցան ոսկերք իմ։

4 - Անձն իմ յոյժ խռովեցաւ, եւ դու տ(է)ր՝ մինչեւ յե՞րբ։

5 - Դա́րձ տ(է)ր եւ փրկեա́ զանձն իմ. կեցո́ զիս տ(է)ր ըստ ողորմութե(ան) քում։

6 - Զի ո́չ ոք է որ ՛ի մահու յիշէ զքեզ, կամ ՛ի դժոխս խոստովան առնի առ քեզ։

7 - Վաստակեցի ես ՛ի հեծու(թ)ե(ան) իմում, լուացի զա(մենայ)ն գիշեր զմահիճս իմ. եւ արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։

8 - Խռովեցաւ ՛ի սրտմտութենէ ակն իմ. մաշեցա́յ ես ՛ի վ(ե)ր(այ) ա(մենայ)ն թշնամեաց իմոց։

9 - ՛Ի բա́ց կացէք յինէն ամենեքեան, ոյք գործէք զանօրէնու(թ)ի(ւն)։

10 - Լուաւ տ(է)ր ձայնի լալոյ իմոյ, լուաւ տ(է)ր աղօթից իմոց. եւ տ(է)ր զխնդրուածս իմ ընկալաւ։

11 - Ամաչեսցեն եւ խռովեսցի́ն յոյժ ա(մենայ)ն թշնամիք իմ. դարձցին յետս եւ ամաչեսցե́ն յոյժ վաղվաղակի եւ խռովեսցին։

Տունք. ՜ժ։ Գոբղայս. ՜լ։

Septante

1 - Εἰς τὸ τέλος, ἐν ὕμνοις, ὑπὲρ τῆς ὀγδόης·
ψαλμὸς τῷ Δαυιδ.

2 - Κύριε, μὴ τῷ ϑυμῷ σου ἐλέγξῃς με
μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με.

3 - ἐλέησόν με, κύριε, ὅτι ἀσϑενής εἰμι·
ἴασαί με, κύριε, ὅτι ἐταράχϑη τὰ ὀστᾶ μου,

4 - καὶ ἡ ψυχή μου ἐταράχϑη σϕόδρα·
καὶ σύ, κύριε, ἕως πότε;

5 - ἐπίστρεψον, κύριε, ϱῦσαι τὴν ψυχήν μου,
σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου.

6 - ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ϑανάτῳ ὁ μνημονεύων σου·
ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι;

7 - ἐκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου,
λούσω καϑ’ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου,
ἐν δάκρυσίν μου τὴν στρωμνήν μου βρέξω.

8 - ἐταράχϑη ἀπὸ ϑυμοῦ ὁ ὀϕϑαλμός μου,
ἐπαλαιώϑην ἐν πᾶσιν τοῖς ἐχϑροῖς μου.

9 - ἀπόστητε ἀπ’ ἐμοῦ, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν,
ὅτι εἰσήκουσεν κύριος τῆς ϕωνῆς τοῦ κλαυϑμοῦ μου·

10 - εἰσήκουσεν κύριος τῆς δεήσεώς μου,
κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο.

11 - αἰσχυνϑείησαν καὶ ταραχϑείησαν σϕόδρα πάντες οἱ ἐχϑροί μου,
ἀποστραϕείησαν καὶ καταισχυνϑείησαν σϕόδρα διὰ τάχους.

Vulgate

1 - in finem in carminibus pro octava psalmus David

2 - Domine ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corripias me

3 - miserere mei Domine quoniam infirmus sum sana me Domine quoniam conturbata sunt ossa mea

4 - et anima mea turbata est valde et tu Domine usquequo

5 - convertere Domine eripe animam meam salvum me fac propter misericordiam tuam

6 - quoniam non est in morte qui memor sit tui in inferno autem quis confitebitur tibi

7 - laboravi in gemitu meo lavabo per singulas noctes lectum meum in lacrimis meis stratum meum rigabo

8 - turbatus est a furore oculus meus inveteravi inter omnes inimicos meos

9 - discedite a me omnes qui operamini iniquitatem quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei

10 - exaudivit Dominus deprecationem meam Dominus orationem meam suscepit

11 - erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei convertantur et erubescant valde velociter

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜ Ե:

1 - ՛Ի կատարած վասն վիճակելոցն։ Սաղմոս. ՜Ե։

2 - Բանից իմոց ո́ւնկն դիր տ(է)ր, եւ ՛ի մի́տ առ զաղաղակ իմ։

3 - Նայեաց ՛ի ձայն աղօթից իմոց, թագաւոր իմ եւ ա(ստուա)ծ իմ։

4 - Ես զքեզ աղաչե́մ տ(է)ր, ընդ առաւօտս լուիցես ձայնի իմում.

5 - ը(նդ) առաւօտս պատրաստ եղէց յանդիմա́ն լինել քեզ։ Ո́չ թէ դու ա(ստուա)ծ կամիս զանօրէնութի(ւն),

6 - եւ ո́չ բնակեն առ քեզ չարք, մի́ անօրէնք բնակեսցեն առաջի աչաց քոց։

7 - Ատեցե́ր զայնոսիկ որ գործեն զանօրէնու(թ)ի(ւն). կորուսանե́ս զամենեսեան ոյք խօսին սուտ։ Զայր արիւնահեղ եւ նենգաւոր պի́ղծ առնես դու տ(է)ր,

8 - այլ ես՝ ըս(տ) բազում ողորմու(թ)ե(ան) քում մտից ՛ի տուն քո. երկիր պագից ՛ի տաճար սուրբ քո երկիւղիւ քո։

9 - Տ(է)ր՝ առաջնորդեա́ ինձ յարդարու(թ)ե(ան) քում. վ(ա)ս(ն) թշնամեաց իմոց ուղի́ղ արա առաջի իմ զճանապարհս քո։

10 - Զի ո́չ գոյ ՛ի բերանս ն(ո)ց(ա) ճշմարտու(թ)ի(ւն), եւ սիրտք ն(ո)ց(ա) նանրեալք են։

11 - Ո(ր)պ(էս) գերեզման բա́ց է կոկորդ ն(ո)ց(ա). լեզուօք իւրեանց նենգաւորք եղեն։ Դատեա́ զնոսա ա(ստուա)ծ զի անկցի́ն ՛ի խորհրդոց իւրեանց. ըս(տ) բազում ամպարշտութե(ան) ն(ո)ց(ա) մերժեա́ զն(ո)ս(ա)՝ զի դառնացուցին զքեզ,

12 - Ուրա́խ լիցին ամենեքեան ոյք յուսացեալ են ՛ի քեզ, յաւիտեան ցնծասցեն, եւ բնակեսցես դու ՛ի ն(ո)ս(ա)։ Պարծեսցի́ն ՛ի քեզ սիրելիք անուան քոյ,

13 - զի օրհնեսցե́ս դու զարդարն. տ(է)ր ո(ր)պ(էս) զինու հաճու(թեամ)բ քով պսակեցեր զմեզ։

Տունք. ՜ժբ։

Septante

1 - Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης·
ψαλμὸς τῷ Δαυιδ.

2 - Τὰ ϱήματά μου ἐνώτισαι, κύριε,
σύνες τῆς κραυγῆς μου·

3 - πρόσχες τῇ ϕωνῇ τῆς δεήσεώς μου,
ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ ϑεός μου.
ὅτι πρὸς σὲ προσεύξομαι, κύριε·

4 - τὸ πρωὶ εἰσακούσῃ τῆς ϕωνῆς μου,
τὸ πρωὶ παραστήσομαί σοι καὶ ἐπόψομαι.

5 - ὅτι οὐχὶ ϑεὸς ϑέλων ἀνομίαν σὺ εἶ,
οὐδὲ παροικήσει σοι πονηρευόμενος·

6 - οὐ διαμενοῦσιν παράνομοι κατέναντι τῶν ὀϕϑαλμῶν σου,
ἐμίσησας πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν.

7 - ἀπολεῖς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος·
ἄνδρα αἱμάτων καὶ δόλιον βδελύσσεται κύριος.

8 - ἐγὼ δὲ ἐν τῷ πλήϑει τοῦ ἐλέους σου εἰσελεύσομαι εἰς τὸν // οἶκόν σου,
προσκυνήσω πρὸς ναὸν ἅγιόν σου ἐν ϕόβῳ σου.

9 - κύριε, ὁδήγησόν με ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ἕνεκα τῶν ἐχϑρῶν // μου,
κατεύϑυνον ἐνώπιόν μου τὴν ὁδόν σου.

10 - ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν ἀλήϑεια,
ἡ καρδία αὐτῶν ματαία·
τάϕος ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν,
ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν.

11 - κρῖνον αὐτούς, ὁ ϑεός·
ἀποπεσάτωσαν ἀπὸ τῶν διαβουλίων αὐτῶν·
κατὰ τὸ πλῆϑος τῶν ἀσεβειῶν αὐτῶν ἔξωσον αὐτούς,
ὅτι παρεπίκρανάν σε, κύριε.

12 - καὶ εὐϕρανϑήτωσαν πάντες οἱ ἐλπίζοντες ἐπὶ σέ·
εἰς αἰῶνα ἀγαλλιάσονται, καὶ κατασκηνώσεις ἐν αὐτοῖς,
καὶ καυχήσονται ἐν σοὶ πάντες οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου.

13 - ὅτι σὺ εὐλογήσεις δίκαιον·
κύριε, ὡς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεϕάνωσας ἡμᾶς.

Vulgate

1 - in finem pro ea quae hereditatem consequitur psalmus David
2 - verba mea auribus percipe Domine intellege clamorem meum
3 - intende voci orationis meae rex meus et Deus meus
4 - quoniam ad te orabo Domine mane exaudies vocem meam
5 - mane adstabo tibi et videbo quoniam non deus volens iniquitatem tu es
6 - neque habitabit iuxta te malignus neque permanebunt iniusti ante oculos tuos
7 - odisti omnes qui operantur iniquitatem perdes omnes qui loquuntur mendacium virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus
8 - ego autem in multitudine misericordiae tuae introibo in domum tuam adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo
9 - Domine deduc me in iustitia tua propter inimicos meos dirige in conspectu meo viam tuam
10 - quoniam non est in ore eorum veritas cor eorum vanum est
11 - sepulchrum patens est guttur eorum linguis suis dolose agebant iudica illos Deus decidant a cogitationibus suis secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos quoniam inritaverunt te Domine
12 - et laetentur omnes qui sperant in te in aeternum exultabunt et habitabis in eis et gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum
13 - quoniam tu benedices iusto Domine ut scuto bonae voluntatis coronasti nos

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜ Դ:

1 - ՛Ի կատարած օրհնու(թ)ե(ան). Սաղմոս երգոց ՛ի դաւիթ. ՜Դ.։

2 - ՛Ի կարդալ իմում լուար ինձ ա(ստուա)ծ ըստ արդարու(թ)ե(ան), ՛ի նեղու(թ)ե(ան) ինձ անդո́րր արարեր. ողորմեա́ ինձ եւ լո́ւր աղօթից իմոց։

3 - Որդի́ք մարդկան՝ մինչեւ յե՞րբ էք խստասիրտք. ընդէ՞ր սիրէք զնանրութի(ւն), եւ խնդրէք զստութի(ւն)։

4 - Ծաներո́ւք զի սքանչելիս արար տ(է)ր սրբոյ իւրում. եւ տ(է)ր լուիցէ́ ինձ ՛ի կարդալ իմում առ նա։

5 - Բարկանայք՝ եւ մի́ մեղանչէք. զոր ինչ ասէք ՛ի սիրտս ձեր յանկողինս ձեր զղջացարո́ւք։

6 - Մատուցէ́ք պատարագ արդարութե(ան), եւ յուսացարո́ւք ՛ի տ(է)ր։ Բազումք ասէին թէ ո՞ ցուցցէ մեզ զբարու(թ)ի(ւն).

7 - նշանեցաւ առ մեզ լոյս երեսաց քոց, եւ ետուր ուրախու(թ)ի(ւն) սրտից մերոց։

8 - ՛Ի պտղոյ ցորենոյ գինւոյ ձիթոյ իւրեանց լցուցե́ր զն(ո)ս(ա)։

9 - Խաղաղու(թեամ)բ յայս եւ ՛ի սոյն ննջեսցո́ւք եւ զարթիցուք.

10 - զի դու տ(է)ր միայն առանձին յուսո́վ քով բնակեցուցեր զմեզ։

Տունք. ՜ը։

Septante

1 - Εἰς τὸ τέλος, ἐν ψαλμοῖς· ᾠδὴ τῷ Δαυιδ.

2 - ᾽Εν τῷ ἐπικαλεῖσϑαί με εἰσήκουσέν μου ὁ ϑεὸς τῆς δικαιοσύνης // μου·
ἐν ϑλίψει ἐπλάτυνάς μοι·
οἰκτίρησόν με καὶ εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου.

3 - υἱοὶ ἀνϑρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι;
ἵνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα καὶ ζητεῖτε ψεῦδος;
διάψαλμα.

4 - καὶ γνῶτε ὅτι ἐϑαυμάστωσεν κύριος τὸν ὅσιον αὐτοῦ·
κύριος εἰσακούσεταί μου ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτόν.

5 - ὀργίζεσϑε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε·
λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν
καὶ ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε.
διάψαλμα.

6 - ϑύσατε ϑυσίαν δικαιοσύνης καὶ ἐλπίσατε ἐπὶ κύριον.

7 - πολλοὶ λέγουσιν Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαϑά;
ἐσημειώϑη ἐϕ’ ἡμᾶς τὸ ϕῶς τοῦ προσώπου σου, κύριε.

8 - ἔδωκας εὐϕροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου·
ἀπὸ καιροῦ σίτου καὶ οἴνου καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληϑύνϑησαν.

9 - ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τὸ αὐτὸ κοιμηϑήσομαι καὶ ὑπνώσω,
ὅτι σύ, κύριε, κατὰ μόνας ἐπ’ ἐλπίδι κατῴκισάς με.

Vulgate

1 - in finem in carminibus psalmus David

2 - cum invocarem exaudivit me Deus iustitiae meae in tribulatione dilatasti mihi miserere mei et exaudi orationem meam

3 - filii hominum usquequo gravi corde ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium diapsalma

4 - et scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum

5 - irascimini et nolite peccare quae dicitis in cordibus vestris in cubilibus vestris conpungimini diapsalma

6 - sacrificate sacrificium iustitiae et sperate in Domino multi dicunt quis ostendet nobis bona

7 - signatum est super nos lumen vultus tui Domine dedisti laetitiam in corde meo

8 - a fructu frumenti et vini et olei sui multiplicati sunt

9 - in pace in id ipsum dormiam et requiescam

10 - quoniam tu Domine singulariter in spe constituisti me

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜Գ:

1 - Սաղմոս ՛ի դաւիթ. ՛ի ժամանակի զի փախուցեալ էր նա յերեսաց աբիսողոմայ որդւոյ իւրոյ. ՜Գ.:

2 - Տ(է)ր՝ զի բազո́ւմ եղեն նեղիչք իմ, բազումք յարեան ՛ի վ(ե)ր(այ) իմ։

3 - Բազումք ասէին զանձնէ իմմէ, թէ չի́ք փրկութի(ւն) սորա առ ա(ստուա)ծ իւր։

4 - Այլ դու տ(է)ր՝ օգնական իմ ես, փա́ռք իմ եւ բարձրացուցիչ գլխոյ իմոյ։

5 - Ձայնիւ իմով ես առ տ(է)ր կարդացի, լուաւ ինձ ՛ի լեռնէ սրբոյ իւրմէ։

6 - Ես ննջեցի եւ ՛ի քուն եղէ, զարթեայ եւ տ(է)ր ընդունելի́ իմ է։

7 - Ո́չ երկեայց ես ՛ի բիւրուց զօրաց ն(ո)ց(ա). որ շուրջանակի պատեալ պահեալ պաշարէին զիս։ Արի տ(է)ր՝ եւ փրկեա́ զիս ա(ստուա)ծ իմ.

8 - զի դու հարե́ր զամենեսեան ոյք էին ընդ իս թշնամութ(եամ)բ ՛ի տարապարտուց. եւ զատամունս մեղաւորաց փշրեսցես

9 - Տեառն է փրկու(թ)ի(ւն). ՛ի վ(ե)ր(այ) ժողովրդեան քոյ օրհնու(թ)ի(ւն) քո։

Տունք. ՜ը։ Գոբղայս. ՜իը։

Septante

1 - Ψαλμὸς τῷ Δαυιδ, ὁπότε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ
προσώπου Αβεσσαλωμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ.

2 - Κύριε, τί ἐπληϑύνϑησαν οἱ ϑλίβοντές με;
πολλοὶ ἐπανίστανται ἐπ’ ἐμέ·

3 - πολλοὶ λέγουσιν τῇ ψυχῇ μου
Οὐκ ἔστιν σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ ϑεῷ αὐτοῦ.
διάψαλμα.

4 - σὺ δέ, κύριε, ἀντιλήμπτωρ μου εἶ,
δόξα μου καὶ ὑψῶν τὴν κεϕαλήν μου.

5 - ϕωνῇ μου πρὸς κύριον ἐκέκραξα,
καὶ ἐπήκουσέν μου ἐξ ὄρους ἁγίου αὐτοῦ.
διάψαλμα.

6 - ἐγὼ ἐκοιμήϑην καὶ ὕπνωσα·
ἐξηγέρϑην, ὅτι κύριος ἀντιλήμψεταί μου.

7 - οὐ ϕοβηϑήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαοῦ
τῶν κύκλῳ συνεπιτιϑεμένων μοι.

8 - ἀνάστα, κύριε, σῶσόν με, ὁ ϑεός μου,
ὅτι σὺ ἐπάταξας πάντας τοὺς ἐχϑραίνοντάς μοι ματαίως,
ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας.

9 - τοῦ κυρίου ἡ σωτηρία,
καὶ ἐπὶ τὸν λαόν σου ἡ εὐλογία σου.

Vulgate

1 - psalmus David cum fugeret a facie Abessalon filii sui

2 - Domine quid multiplicati sunt qui tribulant me multi insurgunt adversum me

3 - multi dicunt animae meae non est salus ipsi in Deo eius diapsalma

4 - tu autem Domine susceptor meus es gloria mea et exaltans caput meum

5 - voce mea ad Dominum clamavi et exaudivit me de monte sancto suo diapsalma

6 - ego dormivi et soporatus sum exsurrexi quia Dominus suscipiet me

7 - non timebo milia populi circumdantis me exsurge Domine salvum me fac Deus meus

8 - quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa dentes peccatorum contrivisti

9 - Domini est salus et super populum tuum benedictio tua

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս. ՜Բ:

՛Ի հեբրայեցւոց գրոց երկոքեան սոքա ընդ մի համարէն:

1 - Ընդէ՞ր խռովեցան հեթանոսք. եւ ժողովուրդք խորհեցան ՛ի սնոտիս:

2 - Յանդիմա՛ն եղեն թագաւորք երկրի, եւ իշխանք ժողովեցան ՛ի միասին վասն տ(եառ)ն եւ վ(ա)ս(ն) օծելոյ ն(ո)ր(ա):

3 - Խզեսցուք զկապանս ն(ո)ց(ա), եւ ընկեսցո՛ւք ՛ի մէնջ զլուծ նոցա:

4 - Բնակեալն յերկինս ծիծաղեսցի զնոքօք, եւ տ(է)ր արհամարհեսցէ զնոսա:

5 - Յայնժամ խօսեսցի՛ ընդ ն(ո)ս(ա) բարկութ(եամ)բ իւրով, եւ սրտմտու(թեամ)բ իւրով խռովեցուսցէ զն(ո)ս(ա):

6 - Ես կացի թագաւոր ՛ի նմանէ, ՛ի վերայ սիոնի լերին սրբոյ նորա՝ պատմել ինձ զհրամանս տ(եառ)ն:

7 - Տ(է)ր ասաց ցիս որդի իմ ես դու, եւ այսօր ծնա՛յ զքեզ:

8 - Խնդրեա՛ յինէն եւ տա՛ց քեզ զհեթանոսս ՛ի ժառանգութի(ւն), եւ իշխանու(թ)ի(ւն) քեզ զա(մենայ)ն ծա՛գս երկրի:

9 - Հովուեսցե՛ս զն(ո)ս(ա) գաւազանաւ երկաթեաւ. որպէս զանօթ բրտի փշրեսցե՛ս զն(ո)ս(ա):

10 - Արդ թա՛գաւորք՝ զայս ՛ի մի՛տ առէք, խրատեցարո՛ւք ամենեքեան ոյք դատիք զերկիր:

11 - Ծառայեցէ՛ք տ(եառ)ն երկիւղի՛ւ, եւ ցնծացէ՛ք առաջի ն(ո)ր(ա) դողութ(եամ)բ:

12 - Ընկալարո՛ւք զխրատ ն(ո)ր(ա)՝ զի մի՛ բարկասցի տ(է)ր, եւ կորնչիցիք ՛ի ճանապարհացն արդարու(թ)ե(ան):

13 - ՛Ի ժամանակի ո(ր)պ(էս) բորբոքեսցի բարկու(թ)ի(ւն) ն(ո)ր(ա)։ Երանի՛ ա(մենայ)նցուն՝ ոյք յուսացեալ են ՛ի տ(է)ր։

Տունք. ՜ժդ:

Septante

1 - ῞Ινα τί ἐϕρύαξαν ἔϑνη
καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενά;

2 - παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς,
καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχϑησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ
κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ
διάψαλμα

3 - Διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν
καὶ ἀπορρίψωμεν ἀϕ’ ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν.

4 - ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτούς,
καὶ ὁ κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς.

5 - τότε λαλήσει πρὸς αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ
καὶ ἐν τῷ ϑυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς

6 - ᾽Εγὼ δὲ κατεστάϑην βασιλεὺς ὑπ’ αὐτοῦ
ἐπὶ Σιων ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ

7 - διαγγέλλων τὸ πρόσταγμα κυρίου
Κύριος εἶπεν πρός με Υἱός μου εἶ σύ,
ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε·

8 - αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔϑνη τὴν κληρονομίαν σου
καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς·

9 - ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν ϱάβδῳ σιδηρᾷ,
ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίψεις αὐτούς.

10 - καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε·
παιδεύϑητε, πάντες οἱ κρίνοντες τὴν γῆν.

11 - δουλεύσατε τῷ κυρίῳ ἐν ϕόβῳ
καὶ ἀγαλλιᾶσϑε αὐτῷ ἐν τρόμῳ.

12 - δράξασϑε παιδείας, μήποτε ὀργισϑῇ κύριος
καὶ ἀπολεῖσϑε ἐξ ὁδοῦ δικαίας.
ὅταν ἐκκαυϑῇ ἐν τάχει ὁ ϑυμὸς αὐτοῦ,
μακάριοι πάντες οἱ πεποιϑότες ἐπ’ αὐτῷ.

Vulgate

1 - psalmus David quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania

2 - adstiterunt reges terrae et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus christum eius diapsalma

3 - disrumpamus vincula eorum et proiciamus a nobis iugum ipsorum

4 - qui habitat in caelis inridebit eos et Dominus subsannabit eos

5 - tunc loquetur ad eos in ira sua et in furore suo conturbabit eos

6 - ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius praedicans praeceptum eius

7 - Dominus dixit ad me filius meus es tu ego hodie genui te

8 - postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae

9 - reges eos in virga ferrea tamquam vas figuli confringes eos

10 - et nunc reges intellegite erudimini qui iudicatis terram

11 - servite Domino in timore et exultate ei in tremore

12 - adprehendite disciplinam nequando irascatur Dominus et pereatis de via iusta

13 - cum exarserit in brevi ira eius beati omnes qui confidunt in eo

La version de référence de la Bible en langue arménienne est l’oeuvre du Vartabed Hovhannes Zohrab, prêtre mekhitariste. Elle fut publiée en 1805 à Venise en 4 volumes.

Սաղմոս ՛ի դաւիթ. ՜Ա.

1 - ԵՐԱՆԵԱԼ Է ԱՅՐ ՈՐ Ո՛Չ գնաց ՛ի խորհուրդս ամպարշտաց, ՛ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ո́չ եկաց, եւ յաթոռս ժանտից նա ո՛չ նստաւ:

2 - Այլ յօրէ՛նս տ(եառ)ն են կամք ն(ո)ր(ա), եւ յօրէնս ն(ո)ր(ա) խորհեսցի նա ՛ի տուէ եւ ՛ի գիշերի.

3 - եւ եղիցի նա ո(ր)պ(էս) ծա՛ռ որ տնկեալ է ՛ի գնացս ջուրց։ Որ զպտուղ իւր ՛ի ժամու տացէ, եւ տերեւ նորա մի՛ թափեսցի. եւ զա(մենայ)ն զոր ինչ արասցէ յաջողեսցի՛ նմա:

4 - Ո՛չ այսպէս են ամպարիշտք, եւ ո՛չ այսպէս. այլ որպէս հողմ զփոշի, զի հոսէ՛ ՛ի վ(ե)ր(այ) երեսաց երկրի:

5 - Վասն այսորիկ ո՛չ յարիցեն ամպարիշտք ՛ի դատաստան, եւ ո՛չ մեղաւորք ՛ի խորհուրդս արդարոց:

6 - Քանզի ճանաչէ՛ տ(է)ր զճանապարհս արդարոց, ճանապարհք ամպարշտաց կորիցեն։

Տունք. ՜զ:

Septante

1 - Μακάριος ἀνήρ, ὃς οὐκ ἐπορεύϑη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν
καὶ ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὐκ ἔστη
καὶ ἐπὶ καϑέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάϑισεν,

2 - ἀλλ’ ἢ ἐν τῷ νόμῳ κυρίου τὸ ϑέλημα αὐτοῦ,
καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτός.

3 - καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύλον τὸ πεϕυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων,
ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ
καὶ τὸ ϕύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀπορρυήσεται·
καὶ πάντα, ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωϑήσεται.

4 - οὐχ οὕτως οἱ ἀσεβεῖς, οὐχ οὕτως,
ἀλλ’ ἢ ὡς ὁ χνοῦς, ὃν ἐκριπτεῖ ὁ ἄνεμος ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς.

5 - διὰ τοῦτο οὐκ ἀναστήσονται ἀσεβεῖς ἐν κρίσει
οὐδὲ ἁμαρτωλοὶ ἐν βουλῇ δικαίων·

6 - ὅτι γινώσκει κύριος ὁδὸν δικαίων,
καὶ ὁδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται.

Vulgate

1 - beatus vir qui non abiit in consilio impiorum et in via peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit

2 - sed in lege Domini voluntas eius et in lege eius meditabitur die ac nocte

3 - et erit tamquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum quod fructum suum dabit in tempore suo et folium eius non defluet et omnia quaecumque faciet prosperabuntur

4 - non sic impii non sic sed tamquam pulvis quem proicit ventus a facie terrae

5 - ideo non resurgent impii in iudicio neque peccatores in consilio iustorum

6 - quoniam novit Dominus viam iustorum et iter impiorum peribit

Les textes des premiers historiographes arméniens sont écrits en grabar, c’est à dire en arménien classique. Des traductions existent notamment en français, anglais et allemand.

Victor Langlois (1829-1869) est le premier à avoir publié en français dans une “Collection des historiens anciens et modernes de l’Arménie” deux volumes à Paris chez Firmin Didot frères entre 1867 et 1869. Ces deux volumes sont les seuls parus d’une collection qui devait se poursuivre. Malheureusement, la guerre de 1870 interrompit ce projet ambitieux. Le premier volume est consacré aux historiens grecs et syriens traduits anciennement en arménien. Le second concerne les premier historiens arméniens, ceux du cinquième siècle.

Le contenu de ces deux volumes est accessible sur le site http://remacle.org/.

• Mar Apas Catina
• Histoire ancienne de l’Arménie
• Agathange (IV-Ve siècle ?)
• Histoire du règne de Tiridate et de la prédication de Saint Grégoire l’Illuminateur
• Faustus de Byzance
• Bibliothèque historique
• Zénob de Klag
• Histoire de Dâron
• Jean Mamigonien
• Continuation de l’Histoire de Daron
• Moïse de Khorène
• Histoire d’Arménie (livres Ι, ΙΙ et ΙΙΙ)
• Elisée
• Histoire de Vartan et de la guerre des Arméniens
• Lazare de Pharbe
• Histoire d’Arménie

Les possibilités pour apprendre le krapar en France sont les suivantes :

ELCOA (Ecole des Langues et Civilisations de l’Orient Ancien)

Institut Catholique de Paris

21, rue d’Assas - 75006 Paris - Téléphone 01 44 39 52 00

Le professeur d’arménien classique est Madame Agnès Ouzounian.

INALCO (Institut NAtional des Langues et Civilisations Orientales)

2, rue de Lille - 75343 Paris cedex 07 - Téléphone 01 49 26 42 00

Le professeur d’arménien classique est Madame Agnès Ouzounian.

ALA (l’Académie des Langues Anciennes)

est une université d’été (depuis 1980) organisée par l’Université de Provence et le CNRS (centre Paul-Albert Février, UMR 6125).

Elle a lieu à DIGNE les Bains (Alpes de Haute Provence).

Accueil téléphonique : 01 44 24 98 72

Le professeur d’arménien classique est Madame Agnès Ouzounian.

L’arménien est une langue indo-européenne. Antoine Meillet, dans l’introduction de son “Esquisse d’une grammaire comparée de l’arménien classique”, précise que l’arménien est l’une des transformations d’une langue non-conservée qui est représentée aussi par l’indo-iranien, le hittite, le “tokharien”, le slave et le baltique, l’albanais, le grec, le germanique, le celtique et l’italique (latin et osco-ombrien).

Parmi ces langues indo-européennes, l’arménien est certainement l’une de celles qui a le mieux gardé sa forme primitive. Elle présente plusieurs similitudes avec le grec, tant au niveau de la grammaire que du vocabulaire.

La langue ancienne, maintenant langue liturgique, est appelée grabar. Ce n’est seulement qu’au Ve siècle qu’elle devient une langue écrite. En effet, le moine Mesrop Machtotz invente en 405 ap. J.C. l’alphabet arménien. Il sert immédiatement à la traduction de la Bible et d’un large corpus de textes chrétiens.